De leefomstandigheden en de veiligheid voor asielzoekers en statushouders op de handhavings- en toezichtlocatie (HTL) in Hoogeveen zijn verbeterd. Er is meer aandacht voor persoonsgerichte begeleiding en een betere invulling van het dagprogramma. Wel heeft de Inspectie Justitie en Veiligheid nog steeds zorgen over de leefomstandigheden van bewoners en over de positie van medewerkers in de HTL.
Uit eerder onderzoek bleek dat medewerkers van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) geweld toepasten dat buiten proportie was. Inmiddels zijn de medewerkers zich meer bewust van de bevoegdheden voor het toepassen van dwang en geweld en de grenzen daarvan. Ook is duidelijk wat de bevoegdheden zijn van de buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) die op de HTL werken. Verder is er een onafhankelijke klachtadviescommissie ingericht.
Asielzoekers en statushouders die zware overlast veroorzaken kunnen worden geplaatst in de HTL om zo de veiligheid in reguliere AZC’s te vergroten. Er geldt een strenger regime in de HTL. Asielzoekers krijgen onder meer geen leef- en eetgeld, mogen het terrein niet verlaten en moeten verplicht een dagprogramma volgen. De HTL is een complexe omgeving omdat bewoners met ernstige gedragsproblemen, vaak in combinatie met psychische of verslavingsproblematiek, in een semi-gesloten setting zitten. Hier gelden niet dezelfde strikte, wettelijk vastgelegde regels zoals in een gevangenis. Ook is de locatie in Hoogeveen geen zorginstelling en kunnen COA-medewerkers nooit uitspraken doen of een oordeel vormen over de zorg die een bewoner nodig heeft. Tegelijkertijd is het door tekorten in de opvang van specialistische zorg lastig om wél de juiste ondersteuning voor psychische en verslavingsproblematiek te regelen. Daardoor moeten medewerkers van de HTL constant schakelen tussen begeleiding en beheersing. Dat vraagt méér van de medewerkers dan de normale opvangtaken van het COA. Dit leidt tot risico’s voor de veiligheid en welzijn van iedereen op de locatie.
Ook stelt de Inspectie JenV dat door een tekort aan eenduidige regels de rechtspositie van bewoners momenteel nog onvoldoende is vastgelegd. Het is niet duidelijk welke straffen er staan op ongewenst gedrag. Ook is niet duidelijk wanneer het gedrag van een bewoner voldoende is verbeterd om meer vrijheden te krijgen.
Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) van minimaal 16 jaar oud kunnen bij gebrek aan alternatieve opvang en/of begeleidingsmogelijkheden met hoge uitzondering op de HTL worden geplaatst. Begin 2025 hebben het COA en Nidos al besloten alle amv uit de HTL te plaatsen en tijdelijk geen nieuwe amv op de HTL te plaatsen. De Inspectie JenV vindt de HTL ongeschikt voor het verblijf van minderjarigen. Het belang van een minderjarige is namelijk onvoldoende meegenomen bij de begeleiding en voorzieningen op de HTL. Zolang de locatie onvoldoende is toegerust op het verblijf van minderjarigen en de medewerkers onvoldoende (pedagogisch) opgeleid zijn om de minderjarigen te begeleiden en op te vangen, is de Inspectie JenV van mening dat de plaatsingstop nodig blijft.
