De komkommertijd loopt langzaam op zijn einde. Maar een frisse komkommersalade met een flinke schep tzatziki kan natuurlijk nog prima. De romige yoghurt van FAGE zou daar uitstekend in passen. Achter die ogenschijnlijk onschuldige yoghurt schuilt alleen een discussie die volgens SP Hoogeveen veel kritischer gevoerd zou moeten worden. Want hoe meer antwoorden er komen, hoe meer vragen er lijken te ontstaan. SP Hoogeveen uit zich al langere tijd kritisch over de komst van de yoghurtfabriek. In juli 2024 riep de partij het college op om de onderhandelingen met FAGE te stoppen. Een motie met die strekking haalde geen meerderheid. In de behandeling van de Kadernota werd bovendien nadrukkelijk de vraag gesteld of deze fabriek wel de werkgelegenheid oplevert waar Hoogeveners behoefte aan hebben. Die lijn is niet veranderd. Sterker nog: de nieuwe plannen en antwoorden op kritische vragen hebben de zorgen eerder vergroot dan weggenomen.

Minder water is nog steeds veel water
Het watergebruik was vanaf het begin een belangrijk bezwaar. De oorspronkelijke aanvraag ging uit van 2,5 miljoen liter drinkwater per dag. Inmiddels heeft FAGE de plannen aangepast en zou nog maximaal 250.000 liter per dag nodig zijn, vooral door water in de fabriek te zuiveren en opnieuw te gebruiken. Een enorme verbetering, dat moet ook gezegd worden. Maar 250.000 liter drinkwater per dag blijft veel water. Zeker nu. Nederland en grote delen van Europa kampen deze zomer met droogte. De afvoer van de Rijn bij Lobith was op 6 augustus zelfs de laagste die ooit op die datum is gemeten sinds het begin van de meetreeks in 1901. Ook dichter bij huis wordt steeds duidelijker dat water geen vanzelfsprekendheid meer is.
Boeren hebben water nodig voor hun gewassen, natuurgebieden zijn ervan afhankelijk en inwoners moeten kunnen rekenen op voldoende schoon drinkwater. WMD stelde in 2023 dat rond Hoogeveen voldoende drinkwater beschikbaar was voor de toenmalige aanvraag van FAGE, maar meldde tegelijkertijd dat industriële aanvragen elders in Drenthe vanwege onvoldoende beschikbaarheid al werden geweigerd. SP Hoogeveen stelt daarom niet alleen de vraag of FAGE technisch in staat is het watergebruik flink terug te brengen. De grotere vraag is: hoe willen we in de toekomst omgaan met ons water wanneer schaarste steeds vaker voorkomt? En past het dagelijks beschikbaar stellen van grote hoeveelheden drinkwater voor industriële yoghurtproductie daar nog bij?

Waar komt de melk vandaan?
Ook over de melk blijft veel onduidelijk. De Partij voor de Dieren stelde hierover in Provinciale Staten kritische vragen. Uit de beantwoording blijkt dat wordt ingezet op melk uit de regio, maar een harde garantie is dat niet. FAGE heeft ook bestaande verplichtingen richting andere leveranciers. Een intentie is mooi, maar SP Hoogeveen is huiverig voor beleid dat vooral op intenties rust. Wat gebeurt er als uiteindelijk onvoldoende melk uit de regio beschikbaar blijkt? Waar komt de melk dan vandaan en hoeveel extra transport is daarvoor nodig? Dat is extra relevant omdat de Nederlandse melkveehouderij zelf voor grote veranderingen staat. Een volledig elektrische fabriek kan op papier heel duurzaam ogen, maar duurzaamheid houdt niet op bij het stopcontact. Ook de herkomst van de melk, de wijze waarop deze wordt geproduceerd, transport en watergebruik horen bij die afweging.

Tweehonderd banen, maar voor wie?
SP Hoogeveen stelde die vraag al in 2024. Hoogeveen heeft behoefte aan werkgelegenheid, maar dan wel aan werk dat aansluit bij de vaardigheden en behoeften van Hoogeveners. FAGE spreekt over ongeveer tweehonderd banen. Dat klinkt aantrekkelijk. Maar hoeveel daarvan worden straks daadwerkelijk ingevuld door mensen uit Hoogeveen en omgeving?
De voedingsindustrie heeft al langer moeite om voldoende personeel te vinden. De mogelijkheid dat voor FAGE arbeidsmigranten nodig zijn, wordt niet uitgesloten. SP Hoogeveen heeft niets tegen arbeidsmigranten, maar verzet zich wel tegen een economisch model waarbij bedrijven personeel van elders halen zonder dat vooraf voldoende wordt gekeken naar de maatschappelijke gevolgen. Die discussie speelt in Hoogeveen nu al rond de huisvesting van arbeidsmigranten. In 2025 uitte SP Hoogeveen daarom ook stevige bedenkingen bij de plannen voor 420 plekken in De Graanfabriek.

Arbeidsmigranten werken hier, leven hier en besteden hier uiteraard ook geld. Tegelijkertijd wordt een deel van verdiend inkomen via zogenoemde remittances naar het land van herkomst overgemaakt. Ook huisvesting en voorzieningen brengen maatschappelijke vraagstukken met zich mee. Dan is het niet vreemd om de vraag te stellen: wat is onder de streep de economische meerwaarde van FAGE voor Hoogeveen? Alleen het noemen van tweehonderd banen is daarvoor te gemakkelijk.

Wel vertellen, maar geen interview
Ook de manier waarop FAGE communiceert roept vragen op. Tijdens de bijeenkomst in Hollandscheveld ging een afvaardiging van het bedrijf met omwonenden in gesprek. RTV Drenthe was aanwezig, maar kreeg geen inhoudelijk interview met het bedrijf. Vanuit FAGE klonk simpelweg: “I don’t do interviews.” Dat kan de communicatiestrategie van een familiebedrijf zijn, maar SP Hoogeveen vindt die houding moeilijk passen bij een onderneming die een fabriek van deze omvang wil bouwen. Wie invloed krijgt op de omgeving, gebruikmaakt van schaarse grondstoffen en maatschappelijk draagvlak nodig heeft, mag ook kritische vragen van onafhankelijke journalisten verwachten. Transparantie betekent meer dan zelf een presentatie geven. Het betekent ook bereid zijn vragen te beantwoorden wanneer die ongemakkelijk worden.

Waar blijft de kritische reflectie?
Misschien zit daar uiteindelijk de grootste ergernis. Het college en vrijwel de gehele gemeenteraad lijken vooral de kansen te zien: een grote internationale onderneming, een moderne volledig elektrische fabriek, een forse investering en honderden banen.
SP Hoogeveen kijkt daar anders naar. Een grote investering is niet automatisch een goede investering. Al in 2024 werd gepleit voor economische ontwikkeling die duurzamer is en beter aansluit bij de lokale arbeidsmarkt. Ook bij de Kadernota van dat jaar werd benadrukt dat werkgelegenheid vooral moet aansluiten bij de vaardigheden van Hoogeveners. De discussie over FAGE past dus in een bredere vraag: wat voor economie willen we eigenlijk in Hoogeveen?

De kans is groot dat de fabriek er uiteindelijk komt. SP Hoogeveen lijkt politiek vrijwel alleen te staan in het verzet daartegen. Dat is geen reden om dan maar mee te gaan in het enthousiasme. Juist de antwoorden die inmiddels zijn gegeven, bevestigen voor SP Hoogeveen dat de zorgen terecht zijn. Een volledig elektrische fabriek klinkt mooi. Tweehonderd banen klinken mooi. Negentig procent minder drinkwater klinkt mooi. Maar wie verder kijkt, ziet nog steeds vragen over water, de herkomst van melk, arbeidsmigratie, duurzaamheid en de daadwerkelijke economische meerwaarde voor Hoogeveen. En zolang daarop geen overtuigende antwoorden liggen, blijft voor SP Hoogeveen één conclusie overeind: FAGE blijft VAAG.