Opinie: het Vincent van Goghjaar 2023 in Drenthe

De wetenschap

In voorbereiding op het Vincent van Gogh jaar verscheen in 2020 de publicatie Van Gogh, Erfgoedlocaties in Drenthe, een gezamenlijk project van het Drents Museum, Drents Archief en Het Drentse Landschap. Het Van Gogh Museum trad hierbij op als adviseur. Deze publicatie zou moeten dienen als wetenschappelijke basis voor het Van Gogh jaar in 2023. Iets soortgelijks als het verslag over Vincent van Gogh monumenten in Brabant.[i] De samenwerkingspartners willen de culturele erfenis van Van Gogh blijvend zichtbaar en beleefbaar maken, aldus de Provincie Drenthe. [ii] Het klinkt allemaal (weer) veelbelovend.

Popularisering

De publicatie is ook een initiatief om de locaties van Vincent van Gogh onder de aandacht
te brengen van een groot publiek, waardoor Drenthe ook meer toeristen kan trekken. Vraag is of popularisering van Vincent van Gogh de waarheidsvinding van het verslag wel goed doet.

Voorbereidingen en activiteiten

Als voorbereiding op het Vincent van Gogh jaar in 2023 zijn de nodige voorbereidingen in gang gezet. Zo zijn in april 2022 zonnebloempitten gezaaid in het centrum van Hoogeveen. Commissaris van de Koning Jetta Klijnsma was aanwezig bij deze happening en mocht het eerste zaadje in de grond stoppen. “Dat is natuurlijk een grote eer. Op deze manier willen we mensen naar Drenthe te lokken. Van Gogh is op meerdere plekken in onze provincie geweest en we willen laten zien dat het goed vertoeven is op die locaties. Ook in Hoogeveen.”[iii] In het jubileumjaar 2023 komt het Drents Museum in Assen met een grote Van Gogh tentoonstelling. In de rest van Drenthe worden er veel activiteiten georganiseerd. Waaronder een theaterstuk in de gemeenten Hoogeveen, Emmen en Coevorden. Ook komt er een film en als klap op de vuurpijl wordt het Van Gogh Huis in Veenoord uitgebreid. [iv] Om de verschillende erfgoedlocaties van Van Gogh te verbinden, wordt samen met lokale partners een fietsroute langs interessante locaties ontwikkeld, aldus de Provincie Drenthe.[v] Provincie Drenthe ondersteunt de locale initiatieven van gemeenten en nering met subsidies.

Eerdere herdenkingen

Reeds eerder is de kunstschilder herdacht in Drenthe. Zo werd in 1983 een gedenksteen onthult in Hoogeveen in het voormalige logement van Hartsuiker waar Vincent inderdaad heeft gelogeerd. In 1990 werden vooral in Nieuw- Amsterdam de nodige festiviteiten georganiseerd. Mooie initiatieven om de bevolking te interesseren. Echter tijdens deze festiviteiten werd objectief onderzoek naar Vincent van Gogh in Drenthe gefrustreerd door preken voor eigen parochie van gemeenten, auteurs, het Van Gogh Museum in Nieuw- Amsterdam met hieraan verbonden subsidieaanvragen en de drang om klandizie te trekken.

Beeldvorming

Dat de beeldvorming over Vincent van Gogh in Drenthe hardnekkig is blijkt uit diverse publicaties. Zo las ik op 9 mei 2010 en ook heden op het informatiebord van het Van Gogh Huis in Veenoord/Nieuw- Amsterdam: “als uitvalsbasis voor zijn inspirerende tochten door het Drentse landschap koos Vincent van Gogh voor het logement van Hendrik Scholte in Nieuw-Amsterdam.” Vincent van Gogh arriveerde echter eerst in Hoogeveen, waar hij op 11 september 1883 aankwam op het treinstation en van hieruit zijn Drentse tochten  ondernam.

Vincent van Gogh jaar 2023

Het is goed als personen zich door Vincent van Gogh laten inspireren om kunstwerken te maken of hun emoties te tonen. Het is een fraai gezicht de zonnebloemen die nu bloeien.

Het is ook goed als de provincie Drenthe haar provincie promoot. Zo is een Vincent van Gogh route door het kanaal van Hoogeveen naar Nieuw- Amsterdam ook goed voor de economie. Er is ook goed als hierdoor de terrassen in Hoogeveen worden bezet met horden Japanners.

Het wordt een probleem als fictie en non-fictie versmelten wat het behoud van het (fysieke) erfgoed dat herinnert aan het verblijf van Vincent van Gogh in Drenthe in 1883 schaadt.

Nu weer vertekening. De projectpublicatie is kleurrijk, met een beschrijving van locaties en bronvermelding. Een goed initiatief, want Vincents tijd in Drenthe was erg belangrijk voor zijn ontwikkeling als kunstenaar. Helaas zijn in het verslag weeffouten ingeslopen. Zo staan er afbeeldingen dubbel in vermeld en wordt er straal aan argumenten voorbijgegaan die pleiten voor het feit dat Vincent van Gogh de begraafplaats in Hollandscheveld heeft getekend en geschilderd. Ook weer in andere publicaties zijn deze argumenten genegeerd, zoals in het Waardeel (2021), een uitgaven van de Drentse Historische Vereniging, door auteurs die
als onderzoekers meewerkten met het projectverslag o.l.v. het Drentse Museum in Assen.

Het valt buiten het bestek van dit artikel al die onderbouwde argumenten te benoemen.
Eén noem ik: in tegenstelling tot wat in het ongetwijfeld dure verslag staat was de grond op
de begraafplaats van Hollandscheveld niet “goed onderhouden”. Zo wijzen krantenadvertenties en verslagen uit die tijd op heide en schapen op deze begraafplaats. Voor details verwijs ik ondermeer naar de gedetailleerde en onderbouwde verslagen van Albert Metselaar, die al decennia lang als een soort kruisridder strijdt tegen geschiedvervalsing.
Ik hoop dan ook dat in 2023 wordt gekozen voor activiteiten op de begraafplaats in Hollandscheveld (Vincent kan de begraafplaats in Pesse hebben bezocht: bewijs ontbreekt)

Het verslag wekt bovendien de indruk dat er uitgebreid bodemkundig onderzoek is gedaan: dat is niet gebeurd: men heeft net als voorgangers vertrouwd op bestaand kaartmateriaal. Een ander kritiekpunt is dat geen onderzoek is gedaan naar de authenticiteit van elementen, zoals balken en moppen in het Van Gogh Huis in Nieuw- Amsterdam en Hoogeveen. Dat is spijtig, want zo raken steeds meer authentieke fysieke sporen uit zicht of raken kwijt. Ook heeft de projectgroep geen nieuw, fris onderzoek gedaan in het stadsarchief van Hoogeveen. Het verslag meldt ook sommige locaties niet die Vincent heeft bezocht, zoals het station in Echten en is van bepaalde locaties niet zeker dat Vincent die heeft bezocht, zoals in Zweeloo. Zo is ook de huidige lindeboom achter het voormalige logement in Zweeloo jonger dan 1883 (Zweeloo is gekozen als plek waar de aftrap plaatsvindt van het Van Gogh jaar in 2023).

Helaas kregen enkele externe deskundigen/historici die als zodanig in het bronnenoverzicht van het projectverslag zijn genoemd niet de gelegenheid om het conceptverslag te controleren.
Dat is spijtig, omdat nu de indruk ontstaat door de bronvermelding dat iedereen het verslag volledig onderschrijft, maar in feite de finishing touch ontbreekt en het projectteamverslag dus niet volledig voldoet aan zijn doelstelling om Van Gogh “professioneel en duurzaam”op de kaart te zetten. Leidinggevenden zijn van dit projectverslag gehaald. Nu is het stil daar.
Opnieuw bestaat het risico dat op grond van niet volledig onderzoek in het kader van het Van Gogh jaar in 2023 in Drenthe de ‘toerist’ op de tentoonstelling in het Drents Museum, in de film en overige activiteiten (deels), zoals “spraakmakende” theaterstukken (deels) op het verkeerde been wordt gezet met een mooi verhaal om bezoekers en toeristen te trekken.

Nieuw onderzoek

Louter popularisering van Vincent van Gogh doet de waarheidsvinding (van het verslag) geen goed. De tijdens zijn leven zo vergruisde schilder Vincent van Gogh verdient het ware verhaal, wat meer is dan een reclamepraatje en een kopje zonder oor in het Van Gogh Museum. In dat licht bezien pleit ik voor een nieuw onderzoek waarin alle experts volledig betrokken worden, niet alleen in het voortraject, maar ook in de afronding en het onderste uit de kast wordt gehaald om het resterende erfgoed van Vincent van Gogh in Drenthe veilig te stellen. Ik hoop dan ook dat de Provincie Drenthe voor dat extra meerwerk subsidies wil geven. Zo krijgt ook de toerist het echte verhaal zonder dat er in Drenthe tal van verschillende
elkaar tegensprekende wandel- en fietsroutes en gemeentelijke PR verslagen gaan rouleren. Waarheidsvinding maakt ook duidelijk dat de provincie Drenthe Vincent van Gogh en
zijn erfgoed serieus neemt. En dat kan goed samengaan met creatieve en gevoelsuitingen. 

Ronald Wilfred Jansen, Hoogeveen

Auteur van ondermeer: Drenthe 1883.
In de voetsporen van Vincent van Gogh (Hoogeveen, 2020)

Deel dit bericht!

Geef een antwoord